دانلود پی دی اف کتاب سرگذشت مرد خسیس میرزا فتحعلی آخوندوف PDF

هدف کلی نمایشنامه سرگذشت مرد خسیس (یا حکایت ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر) نوشته میرزا فتحعلی آخوندزاده، نقد صریح و کوبنده سنت‌های عقب‌مانده اجتماعی و مفاسد اخلاقی جامعه ایران و قفقاز در دوره قاجار است که این نقد را در قالب کمدی انتقادی و با تم هجو بر روی شخصیت اصلی، مرد خسیس و رباخوار، متمرکز می‌کند؛ آخوندزاده در این اثر قصد دارد از طریق نمایش حرص و آز ویرانگر، خرافه‌پرستی (مانند باور به کیمیاگری) و تأثیر فساد مالی بر روابط خانوادگی و اجتماعی، به روشنگری بپردازد و لزوم پذیرش اصلاحات اجتماعی، قانون‌مندی و عقلانیت را به مخاطب القا نماید.

کتاب مورد نظر به بررسی دقیق مفهوم مشروطیت آنگونه که در غرب مطرح بود می‌پردازد و نشان می‌دهد که این مفهوم غربی، با توجه به ساختار سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مذهبی و سنتی جامعه ایران آن روزگار، هماهنگی و همخوانی لازم را نداشت و به همین دلیل، از سوی برخی از نوگرایان و مصلحت‌گرایان داخلی، به ویژه چهره‌های تأثیرگذاری مانند میرزا ملکم خان ناظم‌الدوله، مورد نقد و ارزیابی مجدد قرار گرفت؛ ملکم خان به دلیل درک واقعیت‌های جامعه، قویاً توصیه می‌کرد که برای موفقیت جنبش، اندیشه‌های مشروطه باید به گونه‌ای تعدیل و عرضه شوند که با مذهب و عقاید ملت‌های مسلمان منطقه از جمله قفقاز، عثمانی و ایران در تضاد علنی قرار نگیرند و حتی بهتر است که در لفافه دین و اصول شرعی ارائه شوند تا پذیرش عمومی را به دست آورند؛ در مقابل، آخوندزاده که رویکردی رادیکال‌تر و غیرمصلحت‌اندیشانه داشت، به این ملاحظات دینی و فرهنگی توجهی نکرد و جنبه‌های ضدسنتی و ضداسلامی مشروطیت غربی را با شیوه‌ای بسیار صریح، آزاد و بی‌پرده بیان نمود و همین صداقت و صراحت، به او جایگاهی مهم اما جنجالی در تاریخ روشنفکری بخشید؛ از جمله مهم‌ترین و بنیادین‌ترین اندیشه‌های سیاسی او که در آثارش تبلور یافت، می‌توان به تأکید بر مفاهیمی چون آزادی مطلق بیان و عمل، اهمیت ناسیونالیسم ایرانی به عنوان یک هویت مدرن و لزوم قانون‌گذاری سکولار و مدون اشاره کرد؛ در بررسی آراء و اندیشه‌های سیاسی آخوندزاده، این نکته بسیار حائز اهمیت است که تمامی این مطالب در دوره حساس و خفقان‌آور تفتیش عقاید مطرح شده‌اند و انتقادات و نکوهش‌های صریح آخوندزاده نه تنها متوجه دربار و سنت‌های عقب‌مانده ایران، بلکه به سمت تزاران استبدادی روسیه نیز معطوف بود؛ این کتاب در واقع، یک مجموعه ارزشمند از مقالات و نوشته‌های سیاسی و اجتماعی این نویسنده برجسته را گردآوری کرده است که عمق دیدگاه‌های او را به نمایش می‌گذارد.

دیروز در بازار آغچه بدیع، فرزندان اصلان بیگ مشغول فروش یراق‌آلات نقره‌ای بودند که پدرشان در نبردهای گذشته از عثمانی‌ها غارت کرده بود و من سوگند می‌خورم که اگر دوباره چنین نزاع و جنگی رخ دهد، من اولین کسی خواهم بود که در صف مقدم می‌ایستم و چنان مهارت و شجاعتی از خود نشان خواهم داد که حتی رستم دستان نیز به گرد پایم نرسد و تخصص من در حقیقت در همین عرصه‌هاست، نه اینکه نچالنگ مرا به گوشه‌ای بکشد و با دلسوزی بگوید: «حیدربیگ، راحت و آسوده بنشین، دلگیر و ناراحت نباش، دست از راهزنی و دزدی بردار»؛ متأسفانه من نیز در پاسخ مجبور شدم تصدیق کنم که «بله نچالنگ، ما نیز به انجام این کارهای ناپسند و خشونت‌آمیز راغب نیستیم، اما حقیقت این است که شما باید راهی پیش پای مردمان نجیب چون ما بگذارید و به ما لقمه نانی برسانید و شغلی آبرومند بدهید که از آن نان و آشی برای خانواده حاصل شود.»

کتاب سرگذشت مرد خسیس، که عنوان کامل‌تر آن حکایت ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر است، یکی از شش کمدی مشهور و تأثیرگذار در کارنامه میرزا فتحعلی آخوندزاده محسوب می‌شود که به زبان آذربایجانی نگارش یافته و به عنوان یکی از پیشگامان نمایشنامه‌نویسی مدرن در ایران و قفقاز شناخته می‌شود؛ این نمایشنامه که در قالب کمدی انتقادی نوشته شده است، به شدت به نقد فساد اخلاقی، حرص و بخل در جامعه قاجاری می‌پردازد و داستان آن بر محور شخصیت ملا ابراهیم خلیل متمرکز است که به دلیل خسیس بودن و حرص فراوان، زندگی خود و اطرافیانش را به تباهی می‌کشاند و به دنبال دستیابی به کیمیاگری برای تولید طلا و ثروت بیشتر است؛ آخوندزاده در این اثر، علاوه بر نقد مسائل اخلاقی، به طور ضمنی به تمسخر خرافات و باورهای غیرعقلانی زمانه خود می‌پردازد و هدف اصلی او، ترویج عقلانیت، اصلاحات اجتماعی و روشن‌گری در میان مردم بود، و این نمایشنامه به دلیل زبان ساده، طنز تلخ و عمق اجتماعی، در زمان خود بسیار مورد توجه قرار گرفت و در کنار دیگر آثار آخوندزاده، تأثیر زیادی بر ادبیات و تئاتر مشروطه ایران گذاشت.