دانلود پی دی اف کتاب مقوله های فلسفه معاصر شوروی محمدجعفر پویند PDF

هدف کلی کتاب «مقوله‌های فلسفه معاصر شوروی» که تألیف گی پلانتی بونژور و ترجمهٔ محمدجعفر پوینده است، عبارت است از ارائهٔ یک تحلیل انتقادی و جامع از مبانی هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی فلسفهٔ رسمی اتحاد جماهیر شوروی (ماتریالیسم دیالکتیکی یا دیامات) تا نشان دهد که چگونه این فلسفه در بستر یک چارچوب ایدئولوژیک سخت‌گیرانه و غیرانتقادی عمل می‌کرد. نویسنده با بررسی مقولاتی نظیر ماده، تضاد دیالکتیکی، و علیت (غایت‌مندی)، قصد دارد روشن سازد که فیلسوفان شوروی به جای توسعهٔ آزاد اندیشه، به توجیه علمی‌نما و تثبیت جزم‌اندیشانهٔ ایدئولوژی حاکم مشغول بودند، و در نهایت، این کتاب می‌خواهد به خواننده کمک کند تا ماهیت دفاعی و بستهٔ این سیستم فکری را برای درک بهتر تاریخ و سیر اندیشه در آن دوران بشناسد.

بررسی‌های عمیق نشان می‌دهند که فلسفهٔ شوروی، به دلیل قرارگیری در زیر سایهٔ یک ایدئولوژی واحد و حاکمیتی (ماتریالیسم دیالکتیکی)، به درستی به عنوان «کم‌انتقادی‌ترین» نحله‌های فکری در تاریخ معاصر شناخته شده است، و این فقدان جوهرهٔ انتقادی به این دلیل است که این جریان فکری نه اهل «حیرت» وجودی است، که سرآغاز هرگونه تفکر فلسفی مستقل است، و نه مجال و انگیزه‌ای برای «پرسش‌گری عمیق و آزاد» دارد، و نه حتی اهمیتی به «خواندن و واکاوی آثار مؤلفان» و اندیشمندان خارج از چارچوب رسمی قائل است، چرا که فیلسوفان شوروی، به طور سیستماتیک تحت تأثیر چارچوب ایدئولوژیک سخت‌گیرانهٔ حاکم قرار داشتند و عمدهٔ فعالیت آن‌ها نه بررسی و نقد صادقانهٔ وضعیت موجود و توسعهٔ فکر، بلکه صرفاً تبیین، توجیه و دفاع مکانیکی از ایدئولوژی رسمی و تثبیت اصول آن بود؛ به همین دلیل، در تمامی مباحث و مکتب‌های فلسفی شوروی، به ندرت می‌توان به فیلسوفی برخورد که در مورد مسائل بزرگ یا کوچک متافیزیکی و اجتماعی دچار «تزلزل فکری» یا تردید عمیق شود، زیرا هرگونه تزلزل یا پرسش بنیادین می‌توانست به منزلهٔ خروج از خط مشی ایدئولوژیک و پذیرش ریسک‌های سیاسی باشد، و این وضعیت در نهایت منجر به تولید نوعی فلسفهٔ بسته، فرمولی و دفاعی شد که به جای تولید آگاهی، به تولید مشروعیت ایدئولوژیک می‌پرداخت.

این دیدگاه به‌خوبی نشان می‌دهد که فلسفهٔ شوروی قویاً بر مجموعه‌ای از اصول و عقاید از پیش تعیین‌شده تمرکز داشت که هیچ‌گونه جای تردید، بحث آزاد یا وارسی انتقادی برای آن‌ها باقی نمی‌گذاشت؛ به عبارتی دیگر، شالودهٔ فکری فلسفهٔ شوروی نه بر اساس جستجوی آزاد حقیقت، بلکه بر مبنای جزم‌اندیشی (Dogmatism) و مجموعه‌ای از اصول جزمی و غیرقابل تغییر بنا شده بود که باید به صورت مطلق پذیرفته می‌شدند. بنابراین، نقش فیلسوفان در این نظام، نه تولید دانش انتقادی، بلکه تقویت، تثبیت و توجیه مداوم نظام ایدئولوژیک حاکم بود و همین امر سبب می‌شد تا آن‌ها غالباً به جای پرداختن به بررسی انتقادی و علمی عمیق مسائل، وقت و انرژی خود را صرف دفاع و تبیین مفاهیم تعیین‌شدهٔ ماتریالیسم دیالکتیکی کنند.

کتاب «مقوله‌های فلسفه معاصر شوروی» که با ترجمهٔ محمدجعفر پوینده، مترجم برجسته و جامعه‌شناس ایرانی، به فارسی منتشر شده است، در اصل اثری از گی پلانتی بونژور، نویسنده و پژوهشگر است که هدف آن تحلیل و ارزیابی عمیق مباحث اساسی و مقوله‌های بنیادین حاکم بر فلسفهٔ رسمی اتحاد جماهیر شوروی است. محور اصلی این کتاب بر ماتریالیسم دیالکتیکی (دیامات)، یعنی تنها مکتب فلسفی مجاز در شوروی، متمرکز است و بونژور با بررسی سرفصل‌هایی چون «مقوله ماده: بنیان هستی‌شناسی»، «تعریف مفهوم مقوله»، «تضاد دیالکتیکی» و «علیت»، چگونگی تفسیر این مفاهیم توسط فیلسوفان شوروی را واکاوی می‌کند؛ نکتهٔ برجسته و اصلی دیدگاه نویسنده این است که فلسفهٔ شوروی را به دلیل تعلق اجباری تمامی فلاسفه به یک مکتب واحد، «کم‌انتقادی‌ترین فلسفه‌ها» می‌داند، زیرا این نظام فکری نه اهل پرسش و حیرت است و نه به نقد و تزلزل فکری مجال می‌دهد و در عوض، فیلسوفان به جای اندیشه‌ورزی آزاد، به توجیه و اثبات ایدئولوژی حاکم از طریق استدلال‌های «علمی‌نما» مشغول بوده‌اند که متأثر از نفوذ عمیق انگلس است، و این کتاب در نهایت یک منبع ارزشمند برای درک ماهیت بسته، جزم‌اندیش و غیرانتقادی اندیشهٔ رسمی در آن دوران محسوب می‌شود.