دانلود پی دی اف کتاب تذکره ریاض العارفین محمد هادی رضا قلی خان PDF

هدف کلی کتاب «تذکره ریاض‌العارفین» نوشته رضاقلی‌خان هدایت (متخلص به لله باشی)، که در قرن سیزدهم هجری و در دوران قاجار نگاشته شده، گردآوری و ثبت احوال، مقامات و آثار منظوم و منثور تعداد کثیری از عارفان، صوفیان، مشایخ و دانشوران شاعر است که در دوره‌های تاریخی مختلف زیسته‌اند، به‌ویژه آنانی که آثار منظوم عرفانی و حکمی از خود به جا گذاشته‌اند، اما در تذکره‌های عمومی کمتر به آن‌ها پرداخته شده است؛ هدایت در واقع به درخواست دوستان و همدلان خود، تلاشی جامع را آغاز کرده تا یک منبع مرجع متمرکز بر ادبیات عرفانی و شرح زندگی ۳۵۴ تن از عرفای شاعر و فضلای محقق را فراهم آورد، تا از این طریق، سهم این شخصیت‌ها در فرهنگ و ادب ایران زمین را برجسته سازد و اشعار عاشقانه غیرعرفانی را از دایره شمول خود خارج کند و در نهایت، یک نظام طبقه‌بندی‌شده از منظر تصوف (با تقسیماتی چون حدیقه، روضه‌ها، فردوس و خلد) را برای معرفی این بزرگان ارائه دهد.

این اثر ارزشمند در حوزه‌ی تذکره‌نویسی عرفانی، که شرح احوال و آثار صدها عارف و شاعر را در خود گنجانده، دارای یک ساختار کلی پنج‌بخشی است که با نام‌گذاری‌های ادبی و استعاری همراه شده و شامل یک حدیقه، دو روضه، یک فردوس و یک خلد می‌باشد و این نظم درونی، خواننده را به سفری طبقه‌بندی‌شده در احوال بزرگان عرفان می‌برد؛ در ابتدای این اثر، حدیقه (بوستان) قرار گرفته که به عنوان بخش مقدماتی کتاب عمل می‌کند و حاوی اصول، مبانی و مفاهیم اساسی تصوف است، و این حدیقه خود به شش گلبن (شاخه‌ی فرعی) تقسیم شده که به احتمال قوی هر یک به تبیین یکی از اصطلاحات، شرایط، آداب یا اصول نظری تصوف و عرفان می‌پردازد و پایه‌ی لازم برای ورود به شرح حال‌های اصلی را فراهم می‌آورد.

این بخش از کتاب که با عنوان روضه مشخص شده، به طور خاص به شرح حال و معرفی فضلا، محققین و چهره‌های برجسته علمی و ادبی اختصاص یافته است که سلسله‌ی معرفی آن‌ها از ابن سینای بلخی (فیلسوف و دانشمند نامدار) آغاز شده و تا یحیی لاهیجی (عارف و شاعر صوفی) امتداد می‌یابد؛ در این بخش، مجموعه‌ای متنوع از اندیشمندان و سخنوران معرفی شده‌اند که به ترتیب شامل شخصیت‌های کلیدی چون ابوعلی سینای بلخی، افضل کاشی، ابوالقاسم فندرسکی، اشراق اصفهانی، ابن یمین فریومدی خراسانی، اثیر اخسیکتی، اشرف سمرقندی، انوری ابیوردی، خاقانی شیروانی، خیام نیشابوری، و همچنین عارفان و شاعرانی چون حافظ شیرازی، ابوسعید بزغش شیرازی، بندار رازی، باقی تبریزی و بهاءالدین زکریای ملتانی می‌باشند، که در واقع این روضه یک طیف وسیع از شخصیت‌های علمی، فلسفی، عرفانی و ادبی را از ادوار مختلف تاریخی در بر می‌گیرد.

کتاب «تذکره ریاض‌العارفین» یا با عنوان کامل‌تر «تذکره المحقّقین الموسوم به ریاض العارفین»، یک اثر مرجع و جامع در حوزه تذکره‌نویسی عرفانی و ادبیات فارسی است که توسط محمدهادی رضاقلی‌خان هدایت (متخلص به هدایت و ملقب به لله باشی) (متوفی ۱۲۸۸ ه.ق.) در دوران قاجار نگاشته شده و شامل شرح حال و معرفی آثار منظوم و منثور حدود ۳۵۴ تن از عارفان، صوفیان، مشایخ و فضلایی است که دارای طبع شاعری بوده‌اند؛ این اثر به لحاظ ساختاری دارای یک نظم ادبی-عرفانی شامل یک حدیقه (در مقدمات تصوف)، دو روضه (یکی برای مشایخ متقدم و دیگری برای فضلا و حکما، که از ابن سینا تا یحیی لاهیجی را در بر می‌گیرد)، یک فردوس (برای متأخرین و معاصرین مؤلف) و یک خلد (خاتمه و شرح احوال خود مؤلف) است؛ هرچند نثر کتاب فصیح، بلیغ و ادیبانه است و جامعیت آن در معرفی طیف وسیعی از شخصیت‌ها، به‌ویژه متأخرین، اهمیت بسیاری دارد، اما محققان به دلیل کم‌دقتی‌های مؤلف، وجود اشتباهات تاریخی فراوان در ثبت وفات‌ها و همچنین نسبت دادن اشعار دری به برخی عارفان متقدم غیرایرانی مانند شقیق بلخی و بایزید بسطامی، ایراداتی را بر آن وارد دانسته‌اند، با این حال، «ریاض‌العارفین» همچنان به عنوان یک منبع دست اول و مهم در شناخت تاریخ عرفان و شعر فارسی دوره قاجار و پیش از آن محسوب می‌شود.