دانلود پی دی اف کتاب خلیج فارس سر ارنولد ویلسون PDF

هدف کلی سر آرنولد ویلسون در کتاب خلیج فارس ارائه یک بررسی جامع و دائرهالمعارفی از تاریخ، جغرافیا، سیاست و اقتصاد این منطقه راهبردی از دوران باستان تا اوایل قرن بیستم است تا اهمیت بی‌بدیل این پهنه آبی را به عنوان پل ارتباطی میان شرق و غرب و کانون منازعات بین‌المللی تبیین کند. ویلسون که خود به عنوان یک مقام سیاسی و نظامی بریتانیایی در این منطقه حضور داشت، در این اثر می‌کوشد تا با نگاهی تحلیلی و مستند، سیر تحول حاکمیت‌ها، ظهور و سقوط قدرت‌های دریایی و نقش قبایل و دولت‌های محلی را بازسازی کرده و به ویژه بر نقش تعیین‌کننده بریتانیا در برقراری نظم و امنیت دریایی و صیانت از منافع تجاری و استراتژیک در برابر رقبا تأکید ورزد. کتاب در نهایت تلاش دارد تا خلیج فارس را نه تنها به عنوان یک گذرگاه تجاری، بلکه به عنوان یک نهاد تاریخی و سیاسی مستقل معرفی کند که شناخت دقیق آن برای درک مناسبات جهانی و توازن قدرت در خاورمیانه و آسیا امری حیاتی و ضروری است.

در پی افول نسبی قدرت پرتغالی‌ها، بازرگانان و کمپانی‌های بزرگ هلندی، انگلیسی و فرانسوی نیز با انگیزه‌هایی مشابه به این کارزار پیوستند و هر یک با به‌کارگیری راهبردهای نظامی و دیپلماتیک، در صدد غصب حاکمیت بر شریان‌های اقتصادی خلیج فارس برآمدند. این رقابت‌های فشرده چنان شکافی در روابط بین‌الملل آن عصر ایجاد کرد که هر قدرت استعماری برای حذف رقیب و تثبیت انحصار تجاری خود، از هیچ اقدام خصمانه‌ای فروگذار نمی‌کرد؛ در این میان، ورود ناوگان انگلیسی به آب‌های شرقی لرزه بر اندام پرتغالی‌ها انداخت و آنان را که خود را مالک مطلق این قلمرو می‌پنداشتند، به واکنشی سخت وادار کرد. پرتغالی‌ها با نگاهی آکنده از سوءظن به هر تحرک بریتانیا، به سرعت به فاز تدافعی و تهاجمی وارد شدند و برای حراست از منافع خود، نظام سخت‌گیرانه‌ای از مجوزهای عبور و مرور را وضع کردند که بر اساس آن، هر شناور خارجی برای ورود به این قلمرو ملزم به اخذ تاییدیه از کوتوال یا فرماندهان قلعه‌های نظامی پرتغالی بود. این مجوزها که با شرایطی کمرشکن و محدودیت‌های عامدانه همراه بود، با هدف فلج کردن چرخه اقتصادی رقبا طراحی شده بود و همین سیاست‌های انحصارطلبانه، خشم فزاینده سایر قدرت‌ها را برانگیخت و خلیج فارس را به کانون تنش‌های بین‌المللی و برخوردهای خونین دریایی در سده‌های میانه تبدیل کرد.

ظهور انگلیسی‌ها در پهنه‌ی آبی شرق موجی از هراس و بدگمانی را در میان پرتغالی‌ها برانگیخت، به طوری که آنان هر کنش رقیب جدید را با دیده‌ی تردید نگریسته و برای صیانت از انحصار تجاری خود، راه را بر تردد کشتی‌های بیگانه در خلیج فارس بستند. در آن دوران، هر شناوری که قصد ورود به این منطقه را داشت، ناچار به دریافت مجوز از فرماندهان قلعه‌های تحت اشغال پرتغال بود؛ مجوزهایی که با شرایطی بسیار دشوار و محدودکننده صادر می‌شد تا عملاً رقبای تجاری را فلج کند. این رفتارهای سلطه‌جویانه و فشارهای مضاعف، کارگزاران کمپانی هند شرقی را به ستوه آورد و آنان را بر آن داشت تا در پی فرصتی مقتضی، برای همیشه به نفوذ و سیطره‌ی پرتغالی‌ها در خلیج فارس پایان دهند و خود را از قید این رقیب سرسخت و مزاحم برهانند.

کتاب خلیج فارس اثر سر آرنولد ویلسون که در نیمه اول قرن بیستم به رشته تحریر درآمده است یکی از جامع‌ترین و کلاسیک‌ترین منابع تاریخی و جغرافیایی درباره این منطقه استراتژیک محسوب می‌شود که نویسنده در آن با بهره‌گیری از تجربیات مستقیم خود به عنوان یک کارگزار سیاسی بریتانیا و مطالعه عمیق منابع کهن و اسناد رسمی به شرح وقایع این پهنه آبی از دوران باستان تا عصر مدرن پرداخته است. این اثر ارزشمند با رویکردی دائرهالمعارفی به جنبه‌های گوناگونی نظیر باستان‌شناسی، ریخت‌شناسی سواحل، تاریخ دریانوردی، حیات وحش، تجارت مروارید و به ویژه رقابت‌های استعماری میان قدرت‌های اروپایی از جمله پرتغالی‌ها، هلندی‌ها و انگلیسی‌ها می‌پردازد و جزئیات دقیقی از چگونگی شکل‌گیری نفوذ بریتانیا در منطقه و روابط با حکام محلی ارائه می‌دهد. ویلسون در این کتاب با تسلطی خیره‌کننده بر متون تاریخی و جغرافیایی، خلیج فارس را به عنوان کانون پیوند تمدن‌های بزرگ معرفی می‌کند و هرچند نگاهی متمایل به سیاست‌های امپراتوری بریتانیا دارد اما به دلیل دقت در ثبت جزئیات تاریخی و ارائه توصیفات دقیق از قبایل و بنادر، همچنان به عنوان مرجعی ضروری برای پژوهشگران تاریخ سیاسی و مطالعات خاورمیانه شناخته می‌شود. این کتاب که به زبان‌های مختلف از جمله فارسی ترجمه شده است نه تنها یک وقایع‌نگاری تاریخی بلکه تحلیلی عمیق از اهمیت ژئوپلیتیک خلیج فارس در توازن قدرت جهانی در سده‌های گذشته به شمار می‌رود.