دانلود پی دی اف کتاب برخی بررسی ها درباره جهان بینی ها و جنبش های اجتماعی در ایران احسان طبری PDF

هدف کلی کتاب برخی بررسی‌ها پیرامون جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران، نوشته‌ی احسان طبری، ترسیم یک طرح کلی، جامع و ساختارمند از تاریخ تفکر فلسفی، اجتماعی و سیاسی ایرانیان از دوران پیش از اسلام تا زمان معاصر با نگرشی مارکسیستی و دیالکتیکی است. طبری در این اثر با استفاده از حجم وسیعی از اسناد تاریخی، تلاش می‌کند تا دگرگونی‌ها، مقاومت‌ها و تداوم فرهنگی ملت ایران را در برابر ساختارهای استبدادی و اشغال‌های مکرر، نه صرفاً در قالب یک روایت ساده، بلکه با تحلیل‌های علمی و جامعه‌شناختی روشن سازد. هدف اصلی او این بود که یک نوع «تاریخ فلسفه و تفکر اجتماعی» خلق‌هایی را که در این سرزمین زیسته‌اند، با سیستم‌بندی منطقی و مبتنی بر قوانین تکامل مادی و معنوی جامعه ارائه دهد تا به پرسش‌هایی نظیر راز پایداری و تداوم ایران پاسخ دهد. علاوه بر این، طبری تصریح می‌کند که هدف از این تحقیق، آکادمیک و کابینه‌ای نبوده، بلکه قصد دارد تا با بسیج معنوی معاصران، این پژوهش را به وسیله‌ای برای حرکت رو به جلو و آمیخته با احساس انسانی، ایرانی و انقلابی تبدیل کند.

نظریه‌های سیاسی کارل مارکس و فردریش انگلس، که بر مبنای ماتریالیسم تاریخی و دیالکتیکی استوار بودند، به ویژه در شرایط پرتلاطم پس از جنگ جهانی دوم در ایران، با استقبال گسترده‌ای مواجه شدند. در آن دوران، که کشور با مشکلات شدید اقتصادی، فقر گسترده و نابرابری‌های عمیق اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کرد، گفتمان‌هایی نظیر تکریم طبقه‌ی کارگر، ستم‌زدگان و وعده‌ی تحقق عدالت اجتماعی مطلق جذابیت بسیاری برای جوانان و روشنفکران پیدا کرد و بسیاری از آن‌ها را به سوی این جریان فکری کشاند. از دیدگاه آن مقطع تاریخی، پیوستن به ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم به عنوان دم‌دستی‌ترین، مؤثرترین و بهترین راه‌حل برای معضلات جامعه تلقی می‌شد. در میان این جذب‌شدگان، احسان طبری جایگاهی خاص دارد؛ او اولین دانشجویی بود که به واسطه‌ی کشش به تئوری‌های عدالت اجتماعی مارکسیسم به گروه ۵۳ نفر پیوست و بعدها به یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان و استراتژیست‌های حزبی تبدیل شد که چند سال بعد با نام حزب توده ایران فعالیت خود را آغاز کرد. طبری با ارائه‌ی تحلیل‌های عمیق مارکسیستی و بینش‌های اجتماعی انتقادی، نقش بسزایی در شکل‌دهی به تفکرات سیاسی و جهت‌گیری‌های فکری چپ در تاریخ معاصر ایران ایفا کرد و از این رو، یکی از چهره‌های کلیدی در تاریخ اندیشه‌ی سیاسی کشور شناخته می‌شود. کتاب برجسته‌ی او، برخی بررسی‌ها پیرامون جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران، صرفاً یک مرور تاریخی نیست، بلکه در واقع بازتابی مستند از همین تأثیرات عمیق اجتماعی و اقتصادی بر خیزش و شکل‌گیری ایدئولوژی‌های سیاسی در ایران است، که در آن طبری با یک نگاه انتقادی و تحلیلی، به بررسی ریشه‌های ساختاری مشکلات می‌پردازد و هنوز هم به عنوان یک منبع مهم برای پژوهشگران تاریخ معاصر و اندیشه‌های سیاسی ایران مورد توجه قرار دارد.

در جهان‌بینی فلسفی عمر خیام، می‌توان دو جبهه‌ی اصلی و متمایز از اعتراض و پرخاش را مشاهده و تمییز داد: نخست، پرخاش علیه نظام‌های اجتماعی موجود و معتقدات خرافی و جزم‌اندیشانه که ساختارهای قدرت و فکر را دربرگرفته‌اند، و دیگری، پرخاش بنیادین علیه سرنوشت طبیعی انسان و ماهیت فناناپذیر طبیعت. اعتراض به مرگ، و به طور کلی، اعتراض به طبیعت گذرا و سپری‌شونده‌ی انسان، یکی از مواضع فکری عمده و محوری در فلسفه‌ی خیام است. برای او، درک این بی‌رحمی غیرممکن است که چگونه فلک لعبت‌باز، انسان‌ها را چون لعبتکانی چند به بازی می‌گیرد و سپس با گستاخی و ناگهانی به صندوق عدم باز می‌گرداند، یا چگونه کوزه‌گر بی‌رحم، هر جام لطیف وجود را در اوج زیبایی می‌شکند، حال آنکه حتی مستی از شکستن ترکیب پیاله‌ی خویش پرهیز می‌کند. این شگفتی عمیق خیام، که به هر ترتیب به وجود یک مبدأ مدبر، عادل و عاقل برای جهان حتی در شکل عام فلسفی آن باور دارد، به مراتب بیش از حیرت یک آتئیست (منکر وجود خدا) است؛ چرا که برای او قابل درک نیست که اگر آفریننده‌ای خردمند وجود داشت، چرا باید راضی به بی‌دادگری مرگ مردم‌شکار و دریدن بی‌رحمانه‌ی رشته‌های زندگی می‌شد؟ بدین‌گونه، همین اعجاب در قبال ناچیز و سپنج بودن عمر انسان، خیام را ناچار به تردید در اصل وجود آفریدگار و حکمت او واداشته و اعتراض او علیه طبیعت و فناپذیری انسان، ناگزیر به صورت اعتراض علیه اجتماع و مذاهب مسلط نیز بروز می‌کند و این دو نوع اعتراض به شکلی جدایی‌ناپذیر با یکدیگر پیوند می‌یابند. مسأله‌ی مرگ و زوال‌پذیری انسان به مثابه یک معمای بغرنج و حل‌نشدنی در برابر بسیاری از متفکران باستانی نیز مطرح بود و این تاراج عظیم طبیعت که بساط رنگین شعورها، عواطف، تفکرهای خلاق، احساسات ظریف، و قرایح حیرت‌انگیز انسان‌ها را در می‌نوردد، آه دردناکی را از نهاد هر انسانی در طول تاریخ برمی‌آورد.

کتاب برخی بررسی‌ها پیرامون جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران، اثری بسیار مهم از احسان طبری، نظریه‌پرداز و ایدئولوژیست برجسته‌ی حزب توده ایران، است که نخستین بار در سال ۱۳۴۸ منتشر شد و به‌عنوان یک تلاش پیشگامانه برای ترسیم تاریخ فلسفی و اجتماعی ایران شناخته می‌شود. هدف کلی این اثر تحلیل دیالکتیکی و ماتریالیستی جریان‌های فکری، اندیشه‌ورزان و جنبش‌های اجتماعی در تاریخ ایران، از دوران پیش از اسلام تا زمان معاصر است. طبری در این کتاب، صرفاً به روایت رویدادها نمی‌پردازد، بلکه با یک نگاه جامعه‌شناختی و انتقادی تلاش می‌کند تا ریشه‌های ساختاری و علل اقتصادی-اجتماعی دگرگونی‌های فکری و مقاومت‌های مردمی را موشکافی کند و نشان دهد که چگونه جهان‌بینی‌ها در بستر تحولات مادی جامعه شکل گرفته‌اند. یکی از موضوعات محوری مطرح‌شده در این کتاب، تحلیل مفهوم حق و باطل است؛ جایی که طبری با ذکر مثال‌هایی مانند آدولف هیتلر و استالین، نشان می‌دهد که هر جبهه‌ای، خود را برحق مطلق می‌پندارد و این باور چگونه محرک اصلی جنبش‌ها و فداکاری‌های عظیم انسانی می‌شود. این کتاب همچنین زمینه‌های تاریخی جذب جوانان به مارکسیسم در ایران پس از جنگ جهانی دوم را تحلیل می‌کند و نقش نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی را در این گرایش‌ها برجسته می‌سازد. از نظر ساختاری، این اثر که در چند جلد تدوین شده، موضوعاتی مانند علوم و ادبیات بیگانه، مدارس و کتابخانه‌های اسلامی و تأثیر سیاست‌های دولت‌های اسلامی بر ساختار جامعه را نیز در بر می‌گیرد و در نهایت، به عنوان یکی از منابع اصلی در تاریخ اندیشه‌های سیاسی چپ در ایران و یک تلاش برای نوشتن تاریخ فلسفه از دیدگاه طبقاتی، همچنان مورد توجه پژوهشگران قرار دارد.