دانلود پی دی اف کتاب وثوق الدوله و قرارداد ننگین ۱۹۱۹ ناصر نجمی PDF

هدف کلی کتاب وثوق‌الدوله و قرارداد ننگین ۱۹۱۹ تألیف ناصر نجمی، مستندسازی، تجزیه و تحلیل تاریخی و انتقاد صریح از قرارداد ۱۹۱۹ ایران و بریتانیا و نقش حسن وثوق‌الدوله (نخست‌وزیر وقت) در امضای آن است؛ این کتاب با هدف ثبت یکی از تاریک‌ترین فصول تاریخ معاصر ایران و نشان دادن چگونگی تلاش امپراتوری بریتانیا برای تبدیل ایران به تحت‌الحمایگی غیررسمی (مستشاری انگلیسی در تمام ارکان نظامی، مالی و سیاسی)، تلاش می‌کند تا زمینه‌های داخلی و بین‌المللی این قرارداد را واکاوی کرده و خیانت ملی صورت‌گرفته توسط عوامل داخلی را مستند کند؛ بدین ترتیب، هدف عمده‌ی کتاب، ارائه مدارکی است که نشان می‌دهد چگونه این قرارداد، با وجود ادعای بریتانیا مبنی بر احترام به استقلال ایران، در عمل حاکمیت ملی ایران را تضعیف کرد و به دنبال آن، زمینه‌ساز نارضایتی گسترده مردم و در نهایت سقوط وثوق‌الدوله از قدرت شد.

در اوایل قرن بیستم میلادی، ایران به واسطه‌ی منابع غنی نفتی که پتانسیل اقتصادی عظیمی داشت و همچنین به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک استراتژیک خود به عنوان گذرگاهی مهم، به کانون توجه قدرت‌های بزرگ جهانی و استعماری آن زمان تبدیل شده بود؛ روسیه تزاری از شمال و امپراتوری بریتانیا از جنوب، به عنوان دو قدرت استعماری رقیب، سال‌ها بود که تلاش می‌کردند تا حوزه‌ی نفوذ خود را در منطقه گسترش دهند و در همین راستا، قرارداد تقسیم ایران (۱۹۰۷)، در واقع نقطه‌ی اوج و ادامه‌ی سیاست‌های استعماری و خصمانه‌ی این دو کشور بود که تنها منافع ژئواکونومیک و سیاسی خود را در ایران پیگیری می‌کردند و کوچک‌ترین توجهی به منافع ملی، استقلال و سرنوشت مردم ایران نداشتند؛ محتوای این قرارداد به روشنی بیانگر تقسیم مناطق اقتصادی و نفوذ سیاسی میان این دو قدرت بود که عملاً به معنای از دست رفتن بخش بزرگی از حاکمیت ملی و استقلال سرزمینی ایران محسوب می‌شد و به نوعی به رسمیت شناختن سلطه‌ی خارجی بر مقدرات کشور بود؛ این اقدام تحقیرآمیز، موجی از خشم و انتقاد گسترده را در میان نخبگان، روشنفکران و مردم ایران، به ویژه در میان مشروطه‌خواهان که تازه برای استقرار نظام پارلمانی تلاش می‌کردند، برانگیخت و به عنوان نمادی از خیانت قدرت‌های خارجی در حافظه‌ی تاریخی ملت ایران ثبت شد.

روز بعد از امضای قرارداد ننگین تقسیم ایران، در تاریخ ۲۴ سپتامبر (معادل ۲ مهرماه ۱۲۸۶)، میرزا حسن خان مشیرالملک (مشیرالدوله) که در آن هنگام سمت وزیر مختار ایران در روسیه را بر عهده داشت، خبر امضای این توافقنامه را به طور رسمی از طریق خبرگزاری‌ها به جهان مخابره کرد و این افشاسازی، بلافاصله موجب واکنش‌های شدید و اعتراضات گسترده‌ای در داخل کشور شد؛ مردم و نخبگان به شدت نسبت به مفاد قرارداد شکایت کرده و آن را نشانه‌ی آشکار تسلیم و ضعف دولت مرکزی ایران در برابر اراده‌ی قدرت‌های استعماری می‌دانستند؛ در همین بحبوحه، سر آرتور نیکلسون، سفیر وقت بریتانیا در روسیه، در یک اقدام دیپلماتیک جهت کنترل اوضاع، به دیدار مشیرالملک رفت تا به زعم خود، توضیحاتی توجیهی درباره اهداف واقعی و «غیرتهاجمی» این قرارداد شرم‌آور ارائه دهد؛ اما این تلاش برای توجیه اقدامات انگلیس و روسیه، نه تنها از شدت اعتراضات نکاست، بلکه بیشتر به نارضایتی و خشم عمومی دامن زد و این احساس را تقویت کرد که دولت‌های خارجی، بدون کوچک‌ترین توجهی به منافع ملی و خواسته‌های برحق ایرانیان، سرنوشت کشور را در پشت درهای بسته و بر اساس منافع خودشان تعیین و تقسیم می‌کنند.

کتاب وثوق‌الدوله و قرارداد ننگین ۱۹۱۹ تألیف ناصر نجمی، یک اثر پژوهشی تاریخی و سیاسی مهم است که به طور متمرکز بر بررسی و تحلیل یکی از اسناد پرمناقشه و تلخ تاریخ معاصر ایران، یعنی قرارداد ۱۹۱۹ ایران و انگلستان، و نقش کلیدی حسن وثوق‌الدوله، نخست‌وزیر وقت، در امضای آن می‌پردازد؛ این کتاب با هدف ثبت مستند و انتقادی این رویداد، جزئیات مفاد قرارداد را تشریح می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه بریتانیا با وجود ادعای حفظ استقلال ایران، در عمل قصد داشت با تحمیل مستشاران انگلیسی در تمامی ارکان نظامی، مالی و سیاسی، کشور را به یک تحت‌الحمایگی غیررسمی تبدیل کند و نجمی در این اثر، به واکاوی زمینه‌های سیاسی داخلی و بین‌المللی این خیانت ملی پرداخته و مدارکی را ارائه می‌دهد که تلاش‌های بریتانیا برای استیلای کامل بر ایران و ضعف عوامل داخلی در برابر این فشارها را مستند می‌سازد؛ این کتاب برای درک عمق مداخلات خارجی در تاریخ ایران و ریشه‌های نارضایتی‌های ملی در دوران قاجار، یک مرجع مهم محسوب می‌شود.